Leintz Gatzaga Gipuzkoako hego-mendebaldean dago, Euskal Herriko erdialdean. Mugakide Araba duen Debagoiena eskualdeko herririk gorena da eta bertan du jatorria Deba ibaiak, harizti eta pagadi trinkoz estalitako parajean.

Ur gaziaren iturburuek eta dorletan erauzitako gatzak eman dizkiote Leintz Gatzagari izena eta izana. Izan ere, gazkintza izan da antzinatik, XX. mendearen amaiera aldera arte, herriaren jarduera nagusia.

Gatzak izan zuen balio handiagatik oso leku estrategikoa egokitu zitzaion Leintz Gatzagari. Erdi Aroaren hasieran gaztelu batek babesten zuen herria. Gaur egun, baina, gaztelu horren lekuan Dorletako Andra Mariaren Santutegia dago; Dorletako Ama txirrindularien zaindaria da.

Gatzagaren kontrola bermatze aldera, Alfonso XI.ak 1331an, hiri-gutuna aitortuz “Salinas de Leniz” hiribildua eratu zuen gatzagaren ingurutik gertu. Dokumentu horretan jaso ziren biztanleen eskubideak eta betebeharrak. “Errege Bidea” hiribildutik bertatik pasatzen zenez, Leintz Gatzagak kontrol zereginak betetzen zituen. Gipuzkoako itsas portuak Ebro haranarekin eta Gaztelako mesetarekin lotzen zituen errege bidea XVIII. mendean zolatu zen.

Hirigune historikoa ederra da. Harresiak inguratutako hiribilduak obalo itxura du, hiru kale paralelo ditu eta horiek zeharkatzen dituen kale bakar bat. Hiribilduko orduko jatorrizko zazpi ateetatik bostek iraun dute gaur arte. Oso ibilaldi atsegina egin daiteke kaleetan zehar: hainbat etxe, jauregi eta monumentu ikus daitezke, besteak beste, 12 tutuko “As de Copas” iturria, Garro, Soran eta Elexalde jauregiak, XVIII. mendeko Udaletxea eta San Millan eliza, baita gaur egungo bitxikeria batzuk ere, hala nola, pilotalekuko π zenbakia.